عوارض شکستن قولنج موضوعی است که سالها بین مردم و پزشکان بحثبرانگیز بوده است. بسیاری از افراد این کار را برای رفع خستگی یا احساس خشکی در مفاصل انجام میدهند. صدای “تق” هنگام شکستن قولنج ممکن است حس رضایت لحظهای ایجاد کند، اما سوال مهم این است که آیا این عادت برای مفاصل بیضرر است یا نه؟
در این مقاله بهصورت کامل و به زبان ساده بررسی میکنیم که شکستن قولنج چگونه رخ میدهد، چه تأثیری بر مفاصل دارد، چه عوارضی ممکن است داشته باشد و چگونه میتوان این عادت را کنترل کرد.
شکستن قولنج دقیقا یعنی چه؟
برای درک عوارض، باید ابتدا بفهمیم قولنج چیست. در مفاصل بدن انسان، مایعی به نام مایع سینوویال وجود دارد که وظیفه روانسازی و کاهش اصطکاک را برعهده دارد.
وقتی شما قولنج را میشکنید، در واقع باعث آزاد شدن گازهای موجود در این مایع (مثل نیتروژن و دیاکسید کربن) میشوید. این آزاد شدن، صدای ترکمانندی ایجاد میکند.
به همین دلیل است که پس از شکستن قولنج احساس سبکی یا حرکت راحتتر دارید. اما این حس موقتی است و همیشه نشانه سلامت مفصل نیست.
شما می توانید برای اطلاعات بیشتر و مشاوره با دکتر علیرضا میرزاصادقی جراح و متخصص ارتوپد در تهران مشورت کنید.
در ادامه راه های ارتباطی با بهترین جراح زانو در تهران را قرار دادیم:
چرا برخی افراد قولنج خود را زیاد میشکنند؟
عادت شکستن قولنج بیشتر جنبه رفتاری و روانی دارد تا فیزیکی. برخی افراد وقتی مضطرب، خسته یا بیحوصله هستند، ناخودآگاه انگشتها یا گردن خود را میشکنند تا آرام شوند. در بعضی دیگر، این کار به دلیل احساس خشکی مفصل یا نیاز به آزاد شدن فشار داخلی اتفاق میافتد. اما انجام مداوم این حرکت ممکن است به بافتها و لیگامانها آسیب برساند، بهویژه اگر با فشار زیاد یا حرکات ناگهانی همراه باشد.
آیا شکستن قولنج برای مفاصل خطرناک است؟
پزشکان درباره ضرر شکستن قولنج اختلافنظر دارند. برخی میگویند اگر این کار بهآرامی انجام شود و درد ایجاد نکند، خطر زیادی ندارد. گروهی دیگر معتقدند که تکرار مداوم آن در طولانیمدت میتواند به مفصل آسیب برساند.
مطالعات نشان دادهاند که صدای قولنج از ترکیدن حبابهای گاز در مایع مفصلی ناشی میشود، نه از اصطکاک استخوانها. با این حال، فشار بیشازحد روی مفصل ممکن است به مرور موجب کشیدگی تاندونها یا شل شدن لیگامانها شود.
فرم مشاوره رایگان با دکتر میرزاصادقی
عوارض شکستن قولنج کدامند؟
در ظاهر، شکستن قولنج حس خوشایندی ایجاد میکند، اما در طول زمان ممکن است عوارضی به همراه داشته باشد. این عوارض بسته به ناحیهای که قولنج شکسته میشود (انگشت، گردن، کمر و …) متفاوت است. در ادامه بهطور دقیق توضیح دادهایم:
- شل شدن بافتهای نگهدارنده مفصل
انجام مکرر این حرکت باعث میشود رباطها که وظیفه تثبیت مفصل را دارند، کش بیایند و به مرور زمان شل شوند. این حالت ممکن است باعث ناپایداری مفصل شود. - کاهش قدرت دست یا مفصل در بلندمدت
تحقیقات نشان داده افرادی که بهصورت مداوم قولنج انگشتان را میشکنند، در تستهای قدرت دست عملکرد ضعیفتری دارند. - ورم یا التهاب خفیف مفصل
در برخی موارد، شکستن مکرر قولنج باعث تحریک بافت اطراف مفصل و بروز التهاب خفیف میشود. این موضوع بیشتر در انگشتان و گردن دیده میشود. - افزایش خطر آسیبدیدگی در حرکات ناگهانی
کسانی که گردن خود را با فشار زیاد میچرخانند تا قولنج بشکند، در معرض آسیب به مهرهها یا عصبهای گردن قرار دارند. - احتمال بروز آرتروز در درازمدت (در صورت فشار زیاد)
گرچه مطالعات قطعی در این زمینه وجود ندارد، اما پزشکان هشدار میدهند که فشار بیش از حد روی مفاصل میتواند خطر تخریب غضروف را افزایش دهد.
تفاوت شکستن قولنج در نواحی مختلف بدن چیست؟
قولنج در بخشهای مختلف بدن ممکن است رخ دهد، اما مکانیزم و خطرات آن یکسان نیست. در جدول زیر تفاوتها را مشاهده میکنید:
| ناحیه بدن | نحوه ایجاد صدا | میزان خطر | توضیح |
|---|---|---|---|
| انگشتان دست | ترکیدن حبابهای گاز در مفصل | کم | در صورت انجام آرام، خطر خاصی ندارد |
| گردن | جابجایی ناگهانی مهرهها | زیاد | ممکن است به عصب یا رگ آسیب برساند |
| کمر | آزاد شدن گاز از مفصل بین مهرهای | متوسط | در صورت فشار زیاد، احتمال کشیدگی عضله وجود دارد |
| زانو یا شانه | تغییر موقعیت موقتی مفصل | متوسط تا زیاد | در افراد آسیبدیده یا دارای آرتروز باید پرهیز شود |
این جدول نشان میدهد که همه قولنجها یکسان نیستند. برخی بیخطرند و برخی دیگر ممکن است خطرناک باشند، بهویژه در ناحیه گردن و کمر.
چرا بعد از شکستن قولنج احساس آرامش میکنیم؟
دلیل احساس سبکی پس از شکستن قولنج به دو عامل برمیگردد:
اول، آزاد شدن گازهای محبوس در مفصل که باعث کاهش فشار در آن ناحیه میشود؛ دوم، تحریک گیرندههای عصبی اطراف مفصل که پیام “کاهش تنش” را به مغز میفرستند. اما این حس فقط چند دقیقه باقی میماند و تکرار زیاد آن میتواند اثر معکوس داشته باشد.
آیا شکستن قولنج باعث آرتروز میشود؟
این سوال از رایجترین دغدغههاست. تاکنون هیچ تحقیق علمی قطعی ثابت نکرده که شکستن قولنج مستقیما موجب آرتروز شود. اما مطالعاتی وجود دارد که نشان میدهد در افرادی که سالها این عادت را تکرار کردهاند، مفاصل اندکی متورمتر و ضعیفتر شدهاند. بنابراین بهتر است با احتیاط رفتار شود؛ چون هرچند رابطه مستقیم اثبات نشده، اما فشار بیش از حد روی مفصل میتواند زمینهساز آسیب شود.
بیشتر بدانید: چگونه از بروز نقرس پیشگیری کنیم ؟
عوارض شکستن قولنج گردن چیست؟
شکستن قولنج گردن از خطرناکترین انواع این عادت است. گردن حاوی رگها و اعصاب حساسی است که وظیفه انتقال خون به مغز را دارند. حرکت ناگهانی و چرخاندن گردن با فشار میتواند باعث موارد زیر شود:
- کشیدگی عضلات گردن
- تحریک یا فشار بر عصبهای گردنی
- کاهش موقت جریان خون به مغز
- سرگیجه یا احساس بیحسی در شانهها
پزشکان توصیه میکنند بههیچوجه گردن خود را با دست نچرخانید تا صدای قولنج بدهد. اگر احساس خشکی یا گرفتگی دارید، حرکات کششی آرام و منظم ایمنتر است.
آیا شکستن قولنج انگشتها ضرر دارد؟
شکستن قولنج انگشت برخلاف گردن، در بیشتر موارد خطر کمی دارد، به شرطی که با فشار زیاد انجام نشود.
اما انجام پیدرپی آن میتواند باعث تورم خفیف، کاهش قدرت چنگ گرفتن و در برخی افراد ایجاد درد مفصلی شود.
بهویژه کسانی که کارهایی با حرکات تکراری دست انجام میدهند (مثل تایپ یا نوازندگی) باید از این کار پرهیز کنند تا به مفاصل کوچک انگشت آسیب نزنند.
چطور میتوان عادت شکستن قولنج را ترک کرد؟
برای ترک این عادت، باید ابتدا علت اصلی آن را بشناسید. اگر دلیل آن استرس یا بیحوصلگی است، بهتر است با فعالیتهای آرامشبخش جایگزین شود.
در ادامه چند روش کاربردی برای ترک این رفتار آورده شده است:
- مشغول نگه داشتن دستها با توپ استرس یا وسایل کوچک
- کاهش استرس روزانه با مدیتیشن یا تنفس عمیق
- ورزشهای کششی سبک برای آزادسازی مفاصل
- قرار دادن یادآورهای ذهنی برای جلوگیری از انجام عادت
- مشورت با پزشک یا فیزیوتراپیست در صورت احساس درد یا خشکی مفصل
آیا شکستن قولنج فوایدی هم دارد؟
با وجود هشدارها، برخی متخصصان معتقدند اگر این کار بهآرامی و بدون درد انجام شود، ممکن است موجب افزایش موقت دامنه حرکتی مفصل و کاهش فشار شود.
اما این اثر کوتاهمدت است و نباید به عنوان روش درمانی در نظر گرفته شود. بهترین راه برای حفظ سلامت مفاصل، تحرک روزانه، تغذیه مناسب و انجام حرکات کششی اصولی است.
راههای سالم برای رفع خشکی مفصل بدون شکستن قولنج
اگر احساس خشکی یا فشار در مفصل دارید، به جای شکستن قولنج میتوانید روشهای زیر را امتحان کنید:
- انجام حرکات کششی ملایم در صبح و شب
- گرم کردن بدن قبل از فعالیتهای بدنی
- استفاده از کمپرس گرم برای شل شدن عضلات
- نوشیدن آب کافی در طول روز
- مصرف خوراکیهای حاوی کلسیم و ویتامین D برای تقویت مفاصل
جمعبندی
شکستن قولنج حرکتی است که در لحظه احساس راحتی میدهد، اما تکرار بیش از حد آن میتواند باعث آسیب به مفاصل شود، بهویژه در نواحی حساس مثل گردن و کمر. اگر این عادت را دارید، بهتر است با حرکات کششی یا تمرینهای آرامشدهنده جایگزین کنید. به خاطر داشته باشید، حفظ سلامت مفاصل در گرو رفتارهای درست، تغذیه سالم و فعالیت فیزیکی منظم است.
بدن ما ماشین دقیقی است و هر حرکت اضافه میتواند در طول زمان تأثیر خود را نشان دهد.