جراحی ترمیم منیسک زانو یکی از شایعترین عملهای ارتوپدی است که برای بازگرداندن عملکرد طبیعی مفصل زانو انجام میشود. منیسکها دو بافت فیبری به شکل هلال هستند که بین استخوان ران و ساق پا قرار دارند و وظیفه آنها جذب ضربه و پخش یکنواخت فشار در مفصل زانو است. وقتی این بافت دچار پارگی شود، حرکت مفصل دچار اختلال، درد و گاهی قفل شدن زانو میشود. در مواردی که آسیب شدید یا مزمن باشد، پزشک انجام جراحی ترمیم را توصیه میکند تا ساختار منیسک حفظ و عملکرد طبیعی مفصل بازگردانده شود.
چه زمانی جراحی ترمیم منیسک زانو لازم است؟
در مواردی که پارگی منیسک زانو کوچک باشد، پزشک ابتدا درمانهای غیرجراحی مانند استراحت، استفاده از کمپرس سرد و فیزیوتراپی را پیشنهاد میکند. اما زمانی که پارگی عمیق باشد، یا بافت منیسک از جای خود جدا شود، جراحی بهترین گزینه است.
همچنین در شرایط زیر، جراحی ضرورت دارد:
- پارگی در ناحیهای که خونرسانی کافی دارد (قابل ترمیم است)
- درد مداوم و اختلال در راه رفتن
- پاسخ ندادن به درمانهای محافظهکارانه
- آسیب همزمان به رباطها یا غضروف زانو
شما می توانید برای اطلاعات بیشتر و مشاوره با دکتر علیرضا میرزاصادقی جراح و متخصص ارتوپد در تهران مشورت کنید.
در ادامه راه های ارتباطی با بهترین جراح زانو در تهران را قرار دادیم:
انواع روشهای جراحی ترمیم منیسک زانو چیست؟
پیش از انتخاب نوع جراحی، پزشک با استفاده از تصویربرداری MRI نوع و محل پارگی را مشخص میکند. سپس یکی از روشهای زیر را پیشنهاد میدهد:
- آرتروسکوپی زانو (کمتهاجمیترین روش):
در این روش، جراح از دو برش کوچک استفاده میکند؛ یکی برای ورود دوربین آرتروسکوپ و دیگری برای ابزار جراحی. این روش بدون شکاف بزرگ انجام میشود و دوره نقاهت کوتاهتری دارد.
جراح محل پارگی را با بخیههای خاص ترمیم میکند تا منیسک فرصت ترمیم طبیعی داشته باشد. - ترمیم باز منیسک:
در آسیبهای شدیدتر، یا زمانی که بخش بزرگی از منیسک آسیب دیده باشد، جراحی باز انجام میشود. در این روش، شکاف بزرگتری ایجاد شده و بافت بهطور مستقیم ترمیم میشود. - برداشتن جزئی منیسک (منیسکتومی جزئی):
در صورتی که بخش پارهشده قابل ترمیم نباشد، فقط قسمت آسیبدیده برداشته میشود تا بافت سالم حفظ شود.
مراحل جراحی ترمیم منیسک زانو چگونه است؟
عمل ترمیم منیسک زانو با هدف حفظ ساختار طبیعی منیسک و جلوگیری از پیشرفت آسیب در مفصل انجام میشود. برخلاف تصور برخی افراد، این جراحی تنها «دوختن یک قسمت پارهشده» نیست، بلکه فرآیندی دقیق، مرحلهبهمرحله و با رعایت اصولی خاص است تا زانو بتواند بعد از عمل به عملکرد طبیعی خود بازگردد. در ادامه تمام مراحل این جراحی از پیشعمل تا پایان بخیه بهصورت کامل توضیح داده شده است.
1. ارزیابی و آمادهسازی پیش از جراحی
قبل از شروع عمل، بیمار باید مراحل آمادهسازی را طی کند. پزشک با استفاده از MRI یا گاهی سیتی اسکن محل دقیق پارگی، نوع آن (طولی، مایل یا شعاعی) و میزان آسیب به سایر بافتها مانند رباط صلیبی یا غضروف را بررسی میکند.
در این مرحله، آزمایشهای خون و بررسی وضعیت قلب و ریه نیز انجام میشود تا اطمینان حاصل شود بیمار برای بیهوشی آماده است.
اگر فرد از داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین یا آسپرین استفاده کند، معمولا چند روز قبل از عمل باید آنها را قطع کند تا خطر خونریزی کاهش یابد.
همچنین ناحیه زانو قبل از عمل شسته و ضدعفونی میشود و بیمار باید حداقل از شب قبل از عمل ناشتا باشد.
2. نوع بیهوشی و آمادهسازی اتاق عمل
جراحی ترمیم منیسک تحت بیهوشی عمومی یا بیحسی اسپاینال (نخاعی) انجام میشود. در روش دوم، بیمار بیدار است اما از کمر به پایین هیچ دردی احساس نمیکند.
در اتاق عمل، پای بیمار روی میز مخصوصی قرار میگیرد تا زاویه و ثبات زانو بهدرستی تنظیم شود. سپس ناحیه مورد نظر با محلولهای ضدعفونی تمیز و با پارچههای استریل پوشانده میشود تا احتمال عفونت به حداقل برسد.
3. ایجاد برشهای کوچک برای ورود آرتروسکوپ
در مرحله بعد، جراح دو یا سه برش کوچک (حدود نیم سانتیمتر) در اطراف زانو ایجاد میکند. یکی از این برشها برای ورود آرتروسکوپ است؛ وسیلهای باریک و مجهز به دوربین و نور که تصاویر داخل مفصل را به مانیتور منتقل میکند.
از برش دیگر ابزارهای مخصوص برای ترمیم منیسک وارد مفصل میشوند. این برشها بسیار کوچک هستند و نیازی به شکاف بزرگ روی پوست نیست، به همین دلیل درد و دوره نقاهت بسیار کمتر از جراحی باز است.
4. بررسی داخل مفصل زانو
پس از ورود آرتروسکوپ، جراح تمام بخشهای داخلی مفصل از جمله منیسک داخلی، منیسک خارجی، رباطها و غضروف مفصل را بررسی میکند. در این مرحله، محل دقیق پارگی شناسایی میشود. اگر پارگی در ناحیهای با خونرسانی مناسب (بهاصطلاح ناحیه قرمز منیسک) باشد، احتمال ترمیم موفق بیشتر است. در مقابل، پارگی در ناحیه سفید یا مرکزی که جریان خون کمی دارد، ممکن است نیاز به برداشتن بخش آسیبدیده داشته باشد.
هدف اصلی این مرحله اطمینان از نوع آسیب و تصمیم برای روش مناسب ترمیم است.
5. پاکسازی و آمادهسازی محل پارگی
قبل از بخیهزدن، جراح با استفاده از ابزارهای مخصوص، لبههای پارگی را تمیز میکند تا بافتهای مرده و ذرات آسیبدیده از بین بروند. این کار باعث میشود بافتهای سالم بهتر به هم بچسبند و فرآیند ترمیم طبیعی بدن سریعتر انجام شود.
در بعضی موارد از ابزارهای مخصوص تحریک سطح منیسک برای افزایش جریان خون موضعی استفاده میشود که به بهبود ترمیم کمک میکند.
6. بخیه یا تثبیت منیسک پارهشده
در این مرحله جراح با استفاده از بخیههای خاص یا گیرههای مخصوص، لبههای پارهشده منیسک را به هم نزدیک کرده و در جای خود ثابت میکند.
روشهای مختلفی برای بخیه وجود دارد:
- روش داخل به خارج (Inside-Out): بخیه از داخل مفصل زده و از قسمت بیرونی پوست گره زده میشود.
- روش خارج به داخل (Outside-In): بخیه از بیرون به داخل منیسک هدایت میشود.
- روش کاملا داخل مفصلی (All-Inside): در این روش تمام مراحل بخیه درون مفصل و بدون شکاف بزرگ انجام میشود.
انتخاب نوع بخیه به محل پارگی و تجربه جراح بستگی دارد. در صورت نیاز، از پیچ یا ابزارهای خاص جذبشونده استفاده میشود که بعد از چند ماه خودبهخود در بدن حل میشوند.
7. بررسی نهایی و شستوشوی مفصل
بعد از بخیه، جراح با تزریق محلول شستوشو، مایع اضافی و ذرات باقیمانده را از مفصل خارج میکند. سپس با حرکت دادن آرام زانو، پایداری بخیهها و بازگشت دامنه حرکتی بررسی میشود تا مطمئن شود ترمیم بهدرستی انجام شده است.
در صورت وجود آسیبهای جزئی دیگر مانند فرسایش غضروف یا چسبندگی، آنها نیز در همین مرحله اصلاح میشوند.
8. بستن برشها و پانسمان
در پایان، برشهای کوچک پوستی با بخیههای ظریف یا چسب مخصوص بسته میشوند. پانسمان استریل روی زانو قرار میگیرد تا از ورود میکروبها جلوگیری شود.
در برخی موارد، جراح برای کاهش تورم از پمپ سرما یا بانداژ فشاری سبک استفاده میکند. سپس بیمار به بخش ریکاوری منتقل میشود تا علائم حیاتی بررسی و وضعیت عمومی کنترل شود.
فرم مشاوره رایگان با دکتر میرزاصادقی
برنامه فیزیوتراپی بعد از جراحی منیسک زانو چگونه است؟
بازتوانی تدریجی از کلیدهای موفقیت در جراحی منیسک محسوب میشود. جدول زیر مراحل معمول فیزیوتراپی را نشان میدهد:
| مرحله | بازه زمانی | هدف اصلی | تمرینات پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| مرحله اول | هفته اول تا سوم | کاهش التهاب و تورم | بالا نگه داشتن پا، حرکت پاشنه به جلو و عقب |
| مرحله دوم | هفته سوم تا ششم | افزایش دامنه حرکتی | خم و راست کردن ملایم زانو، کشش عضلات پشت ران |
| مرحله سوم | هفته ششم تا دوازدهم | تقویت عضلات | تمرینات مقاومتی با کش، تمرینات تعادل |
| مرحله چهارم | بعد از سه ماه | بازگشت به فعالیتهای روزمره | دویدن سبک، تمرینات تعادلی پویا |
تغذیه مناسب بعد از جراحی منیسک زانو چیست؟
تغذیه مناسب در دوران نقاهت به ترمیم سریعتر بافتها کمک میکند. پروتئینها نقش اساسی در بازسازی بافت آسیبدیده دارند. مصرف گوشت سفید، حبوبات، تخممرغ و لبنیات کمچرب توصیه میشود.
همچنین ویتامین C (در مرکبات و سبزیهای تازه) به ترمیم زخم کمک میکند. ویتامین D و کلسیم برای تقویت استخوانها ضروری هستند. باید از مصرف نمک زیاد، غذاهای چرب و نوشیدنیهای گازدار خودداری کرد تا تورم کاهش یابد و سیستم ایمنی بدن عملکرد بهتری داشته باشد.
چه زمانی میتوان به فعالیتهای روزمره بازگشت؟
مدت بازگشت به فعالیتها به نوع جراحی و وضعیت جسمانی فرد بستگی دارد. در اغلب موارد:
- راه رفتن بدون عصا: حدود ۳ تا ۴ هفته بعد از عمل
- رانندگی: پس از ۵ تا ۶ هفته
- بازگشت به کارهای اداری: پس از دو هفته
- بازگشت به ورزش حرفهای: بین ۴ تا ۶ ماه
بازگشت زودهنگام به فعالیتهای شدید، خطر پارگی مجدد را افزایش میدهد. بنابراین باید نظر پزشک و فیزیوتراپیست در این زمینه ملاک عمل باشد.
چه علائمی نشان میدهد باید به پزشک مراجعه کنیم؟
پس از عمل، هرگونه تغییر غیرطبیعی در زانو میتواند نشانه عارضه باشد. علائم هشداردهنده عبارتند از:
- تورم شدید یا قرمزی در اطراف زانو
- درد مداوم یا افزایش درد
- ترشح از محل بخیه
- تب یا لرز
- بیحسی یا گزگز در پا
در صورت مشاهده این علائم باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود تا از بروز عفونت یا عارضه جلوگیری شود.
آیا نتیجه جراحی ترمیم منیسک زانو دائمی است؟
نتیجه جراحی تا حد زیادی به میزان آسیب و رعایت مراقبتهای پس از عمل بستگی دارد. در صورت رعایت تمرینات فیزیوتراپی و پرهیز از حرکات پرخطر، منیسک ترمیمشده عملکرد طبیعی خود را بازمییابد و نیاز به عمل مجدد وجود نخواهد داشت.
اما در صورت بیتوجهی یا بازگشت زودهنگام به ورزشهای سنگین، احتمال پارگی مجدد وجود دارد. به همین دلیل، پیروی از برنامه درمانی تا ماهها پس از عمل ضروری است.
نتیجه گیری
جراحی ترمیم منیسک زانو یکی از روشهای مؤثر برای بازگرداندن عملکرد طبیعی مفصل زانو است، بهویژه در افرادی که دچار پارگیهای ترمیمپذیر هستند. آگاهی از مراحل جراحی، مراقبتهای پس از عمل و انجام منظم تمرینات فیزیوتراپی میتواند روند بهبود را تسریع کند و احتمال عوارض را کاهش دهد. هدف اصلی از این جراحی، بازگرداندن توان حرکتی و جلوگیری از تخریب تدریجی مفصل است. پس اگر پزشک برای شما این عمل را توصیه کرده، با رعایت اصول بازتوانی میتوانید دوباره بدون درد و محدودیت به فعالیتهای روزمره و ورزشی بازگردید.